Afgelopen jaar was de Britse verpleegkundige Lucy Letby volop in het nieuws. Ze werd veroordeeld tot levenslang voor de moord op tenminste zeven baby’s op een neonatologie afdeling van een ziekenhuis in Engeland. Is zij de enige seriemoordenaar die de ziekenhuizen onveilig maakt? Waarom gaat iemand die ervoor kiest mensen te helpen diezelfde mensen vermoorden? Hebben deze excessen invloed op het ziekenhuisbeleid en over het beleid van de gezondheidszorg in het algemeen?
De moordende huisarts
In Engeland is ze zeker niet de enige. Degene met de meeste vermoedelijke moorden in de Westerse wereld is de Engelse huisarts Harold Shipman. Hij werd in 2000 veroordeeld tot levenslang voor vijftien moorden. Uit later onderzoek is gebleken dat hij in de periode van 1975 tot 1998 tenminste 218 patiënten heeft vermoord en dat het aantal zou kunnen oplopen tot 250. In 2004 pleegde hij zelfmoord in zijn cel. Het vermoeden is dat Shipman zijn patiënten doodde met een financieel motief. In 2005 zijn in zijn garage voor 10.000 pond aan sieraden gevonden, die hij gestolen had van zijn slachtoffers. Shipman heeft altijd ontkend schuldig te zijn en heeft dus geen motief bekend gemaakt. Na de veroordeling van Shipman zijn er een aantal zaken aangepast. De personen die de begrafenis organiseert, moet bijvoorbeeld antwoorden: ‘Weet of vermoedt u dat de dood van de overledene persoon gewelddadig of onnatuurlijk was? Bent u van mening dat er verder onderzoek moet worden gedaan naar de overblijfselen van de persoon die is overleden?’ Ook zijn er sinds die tijd meer huisartspraktijken met meerdere huisarts in plaats van één huisarts.
Zwijgen om claims te vermijden
Ook in de VS zijn er meerdere voorbeelden van seriemoordenaars die patiënten vermoorden. De bekendste is Charles Cullen. In totaal heeft Cullen tussen 1988 en 2003 in negen ziekenhuizen gewerkt. In tenminste zes ziekenhuizen heeft hij patiënten vermoord. Meerdere ziekenhuizen wisten van dubieuze overlijdens en de betrokkenheid die Cullen hierbij had. Sommigen ontsloegen hem maar geen enkel ziekenhuis deed aangifte. Ook gaf geen enkel ziekenhuis een slechte referentie. Er zijn zelfs twee ziekenhuizen geweest die Cullen vroegen zelf te vertrekken en in ruil daarvoor zou hij een goede referentie krijgen. Waarschijnlijk heeft dit te maken met de angst voor claims. Als een ziekenhuis zou toegeven dat hun medewerker betrokken was bij de dood van een patiënt zouden ze miljoenenclaims van nabestaanden kunnen verwachten. Er zijn in de VS in, tegenstelling tot Engeland, geen wijzigingen doorgevoerd na de veroordeling van Cullen. Tijdens de ondervraging gaf Cullen aan dat hij zijn patiënten uit hun lijden wilde verlossen. Er is echter gebleken dat een aantal van zijn patiënten helemaal niet leden. Eenmaal veroordeeld vertelde hij in een interview dat tijdens de hele periode van moorden in een soort mist heeft geleefd. Veel moorden weet hij zich niet te herinneren, laat staan de reden waarom hij het gedaan heeft.
Moorden uit liefde
Het verpleeghuis Alpine Manor in Walker Michigan is failliet gegaan nadat bekend werd dat twee verpleegkundigen patiënten hadden vermoord. Gwendolyn Graham en Catherine Wood vermoordden hier begin 1987 vijf oudere vrouwen. Nabestaanden klaagden de eigenaar aan voor het aannemen van ‘gevaarlijke en onevenwichtige werknemers’. Graham en Wood hadden een relatie en werkten samen. Ze zouden verklaard hebben dat ze samen moordden zodat ze elkaar zouden verplichten altijd bij elkaar te blijven. Tijdens de rechtszaak sloot Wood een deal met justitie. Ze zei dat Graham alle moorden zou hebben gepleegd, dat ze zelf slachtoffer was van de dominante Graham en slechts had toegekeken hoe haar vriendin de misdaden pleegde. De jury geloofde haar. Graham kreeg levenslang en Wood kon vanaf 2005 vrijlating aanvragen. Uiteindelijk kwam ze in 2020 vrij. Volgens Graham was Wood jaloers omdat Graham een andere vriendin had en wilde ze wraak.
De ziel willen zien
Niet alleen in de huidige tijd werden patiënten vermoord door medisch personeel. Ook aan het begin van de twintigste eeuw gebeurde dat al. Zo bekende Jane Toppan 31 patiënten te hebben gepleegd in Massachussetts in de VS waar zij als verpleegster voor zorgde. Ze gaf aan seksueel opgewonden te raken als ze haar patiënt bijna zag sterven, weer tot leven kwamen en dan weer stierven. Ze zou tijdens dit sterfproces ‘de ziel door hun ogen te willen zien’. Ze werd krankzinnig verklaard en opgesloten in een psychiatrisch ziekenhuis.
Bij gebrek aan euthanasie?
Ook op het vaste land van Europa zijn seriemoordenaars veroordeeld die in de medische wereld werkzaam waren. In 2003 werd Christine Malèvre veroordeeld voor zes moorden die ze pleegde op patiënten in het François Quesnay-ziekenhuis in Mantes-la-Jolie. Ze kreeg tien jaar cel en werd uit haar ambt gezet. Malèvre gaf aan dat ze haar patiënten uit hun lijden wilde verlossen. Toen ze was opgepakt kreeg ze duizenden brieven met steunbetuigingen. In Frankrijk is euthanasie niet toegestaan. Naar aanleiding van haar veroordeling kwam de discussie in Frankrijk over euthanasie weer op gang. Advocaten van de nabestaanden van haar slachtoffers gaven aan dat ze niet uit barmhartigheid had gehandeld maar uit een ‘morbide fascinatie voor de dood’. In onderstaande video wordt uiteengezet wat haar proces met de discussie over euthanasie heeft gedaan in Frankrijk (met vertaalde ondertiteling is het prima te volgen).
In 2017 werd, ook in Frankrijk, Ludivine Chambet veroordeeld tot 25 jaar gevangenisstraf en verplichte psychiatrische behandeling voor tien moorden op bejaarden in verschillende verzorgingshuizen waar ze werkte. Ze begon patiënten te vergiftigingen nadat haar moeder was overleden aan leukemie. Hierdoor was ze in een depressie geraakt en begon patiënten te vergiftigen. Volgens psychiaters die haar onderzochten pleegde ze haar daden vanuit kwetsbaarheid en psychische onvolwassenheid. Volgens de rechter wist ze wel degelijk wat ze deed.
Dikke Frans
Ook Nederland kent seriemoordenaars in de medische wereld. In de jaren 70 werkt Frans Hooijmaijers, alias ‘Dikke Frans’, als verpleger in Lückerheidekliniekin Kerkrade. In 1975 dienen kinderen van een overleden patiënt een aanklacht in nadat hun moeder onder dubieuze omstandigheden is overleden. Hooijmaijers wordt aangehouden en er worden sieraden van meerdere overleden patiënten bij hem thuis gevonden. In eerste instantie bekende hij vijftien moorden maar trekt deze bekentenis later weer in. Hij krijgt achttien jaar gevangenisstraf voor vijf moorden. Hij diende zijn patiënten valium en insuline toe. In totaal zijn er 259 dubieuze sterfgevallen in geweest in de perioden dat Hooijmaijers in de kliniek werkte. Opmerkelijk is dat ook zijn moeder veroordeeld is voor vergiftiging. Zij zou haar man geprobeerd hebben te vergiftigen met arseen.
Moorden in Rotterdam
Ook in 2019 is er een Nederlandse verpleegkundige veroordeeld voor het vermoorden van patiënten in 2016 en 2017. Dit was de toen 23-jarige Rahiied A. Hij werkte als leerlingverpleegkundige in de omgeving van Rotterdam. Hij kreeg 20 jaar gevangenisstraf en TBS voor vijf moorden waarbij hij zijn patiënten te veel of onnodig insuline toediende. Volgens de rechter was hij sterk verminderd toerekeningsvatbaar. Hij komt uit een verscheurd gezin waarin hij mishandeld wordt door zijn vader en zijn moeder psychische problemen heeft. Ook de nieuwe vriend van zijn moeder mishandelt hem. Hier houdt hij PTSS aan over. De zwakbegaafde A. wilde al van jongs af aan dokter worden.
Het beleid
Seriemoordenaars in de medische wereld is van alle tijden en komt overal voor. Hoewel er discussie op gang komen na de moord op patiënten is er nauwelijks aanpassing van beleid. Zo zijn ziekenhuizen in de VS nog steeds beducht op claims van nabestaanden en is er nog geen beleid in Frankrijk op het gebied van euthanasie.